การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วม ตำบลกฤษณา อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง พัฒนารูปแบบ และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบ โดยประยุกต์ใช้กระบวนการ PAOR (Plan–Act–Observe–Reflect) จำนวน 1 วงรอบ ดำเนินการระหว่างเดือนสิงหาคม 2568 ถึงมีนาคม 2569 กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ ประชาชนกลุ่มเสี่ยงอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 164 คน และผู้ให้ข้อมูลหลักเชิงคุณภาพ จำนวน 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามความรู้ ทัศนคติ พฤติกรรมการป้องกันโรค และการมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลเชิงปริมาณด้วยแบบสอบถาม และข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม
ผลการวิจัย พบว่า สามารถพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วมที่สอดคล้องกับบริบทของพื้นที่ โดยเกิดจากกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายและประชาชนในชุมชน ภายหลังการดำเนินงาน กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ 0.48±SD เป็น 0.82±SD ทัศนคติเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ 4.10±SD เป็น 4.48±SD พฤติกรรมการป้องกันโรคเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ 3.32±SD เป็น 4.12±SD และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ 3.16±SD เป็น 3.79±SD
สรุปได้ว่า รูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วมที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วยการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน การพัฒนาความรู้ การปรับพฤติกรรม และการเฝ้าระวังโรคในพื้นที่ หรือ KRISANA–LFP Model รูปแบบมีประสิทธิผลในการยกระดับความรู้ ปรับเปลี่ยนทัศนคติ ส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันโรค และเพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชน สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชนและขยายผลสู่พื้นที่ที่มีบริบทใกล้เคียงกันได้
Article Details
เนื้อหาและข้อมูล (เขียนข้อกำหนด)
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค. (2559). แผนยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี พ.ศ. 2559–2568. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
กรมควบคุมโรค. (2561). แนวทางการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
กองโรคติดต่อทั่วไป. (2566). รายงานสถานการณ์โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: กรมควบคุมโรค.
กองสุขศึกษา. (2566). คู่มือการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับประชาชน. กรุงเทพมหานคร: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ.
กระทรวงสาธารณสุข. (2566). รายงานสถานการณ์โรคมะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดีของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงสาธารณสุข.
จันทิมา มาตชายเคน, และกรกวรรษ ดารุนิกร. (2566). การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ. วารสารสาธารณสุขชุมชน, 12(3), 78–92.
จุน หน่อแก้ว, นาฏนภา หีบแก้ว, และคณะ. (2565). ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชนป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ อำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา. วารสารสุขศึกษา, 45(2), 101–112.
ฉัตรลัดดา ดีพร้อม, และนิวัฒน์ วงษ์ใหญ่. (2561). การพัฒนารูปแบบพฤติกรรมสุขภาพเพื่อป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในประชาชน ตำบลท่องธานี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและสาธารณสุขชุมชน, 36(2), 45–53.
ถนัด ธุระพันธ์. (2566). การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลตูมใต้ อำเภอกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 8 จังหวัดอุดรธานี, 1(2), 55–69.
ธนากร วรัมพร, ยุวดี สาระพันธ์, และสุนิศา แสงจันทร์. (2563). ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับของประชาชนในพื้นที่หมู่ 3 บ้านซับถาวร ตำบลไทยอุดม อำเภอคลองหาด จังหวัดสระแก้ว. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน, 3(2), 16–30.
วันชัย เหล่าเสถียรกิจ, และคณะ. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคปลาดิบของประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารควบคุมโรค, 45(3), 213–224.
หทัยกาญจน์ ยางศรี, ประภาเพ็ญ สุวรรณ, และสุรีย์ จันทรโมลี. (2564). การพัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพในชุมชนเพื่อป้องกันการติดโรคพยาธิใบไม้ตับในจังหวัดบึงกาฬ. วารสารควบคุมโรค, 47(ฉบับเพิ่มเติม 1), 848–858
อภิชาต ภัทรธรรม. (2557). โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี: ปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 23(4), 641–649.
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ. (2567). รายงานสถานการณ์โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จังหวัดศรีสะเกษ
ปี 2567. ศรีสะเกษ: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดศรีสะเกษ.
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอขุขันธ์. (2567). รายงานผลการดำเนินงานป้องกันและควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: สำนักงานสาธารณสุขอำเภอขุขันธ์.
Ajzen, I. (1985). From intentions to actions: A theory of planned behavior. In J. Kuhl & J. Beckmann (Eds.), Action control: From cognition to behavior (pp. 11–39). Berlin: Springer.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation's place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235.
Green, L. W., & Kreuter, M. W. (2005). Health program planning: An educational and ecological approach (4th ed.). New York: McGraw-Hill.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner (3rd ed.). Victoria: Deakin University Press.
Kaewpitoon, N., Kaewpitoon, S. J., Pengsaa, P., & Sripa, B. (2008). Opisthorchis viverrini: The carcinogenic human liver fluke. World Journal of Gastroenterology, 14(5), 666–674.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies. Health Promotion International, 15(3), 259–267.
Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078.
Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the Health Belief Model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335.
Sripa, B., Kaewkes, S., Sithithaworn, P., Mairiang, E., Laha, T., Smout, M., Pairojkul, C., Bhudhisawasdi, V., Tesana, S., Thinkhamrop, B., Bethony, J. M., & Loukas, A. (2011). Liver fluke induces cholangiocarcinoma. PLoS Medicine, 8(7), e1001116.
Sithithaworn, P., Andrews, R. H., Nguyen, V. D., Wongsaroj, T., Sinuon, M., Odermatt, P., Nawa, Y., Liang, S., & Sripa, B. (2022). The current status of opisthorchiasis and clonorchiasis in the Mekong Basin. Parasitology International, 89, 102593.
Suwannatrai, A., Suwannatrai, K., Thinkhamrop, B., & Kaewkes, S. (2013). Community participation and behavioral modification for liver fluke prevention in Northeast Thailand. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 14(7), 4301–4306.
World Health Organization. (2016). Control of foodborne trematode infections. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2020). Ending the neglect to attain the Sustainable Development Goals: A road map for neglected tropical diseases 2021–2030. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2021). Ending the neglect to attain the Sustainable Development Goals: A framework for monitoring and evaluating progress of the road map for neglected tropical diseases 2021–2030. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2022). Ending the neglect to attain the Sustainable Development Goals: A rationale for continued investment in tackling neglected tropical diseases 2021–2030. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2023). Neglected tropical diseases. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2023). Health promotion. Geneva: World Health Organization.
