ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มารับบริการโรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา

อัจฉรา  ไอยรา

ผู้แต่ง

อัจฉรา ไอยรา โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง อำเภอตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ; , การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด;, โรคเบาหวานชนิดที่ 2

บทคัดย่อ

บทนํา: โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด ซึ่งยังพบว่าผู้ป่วยจำนวนมากยังไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ ความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญที่อาจส่งผลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและผลลัพธ์ทางสุขภาพ อย่างไรก็ตาม โรงพยาบาลตะกั่วทุ่งพบว่า ผู้ป่วยจำนวนมากยังไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ตามเป้าหมาย จึงมีความจำเป็นต้องศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนาแนวทางการดูแลที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ และหาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2

วิธีการศึกษา: การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 208 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพ และข้อมูลค่าระดับน้ำตาลสะสมในเลือด (HbA1c) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุคูณ (multiple logistic regression)

ผลการศึกษา: ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยร้อยละ 54.8 ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ (HbA1c ≥ 7%) และร้อยละ 66.8 มีความรอบรู้ด้านสุขภาพต่ำ ผู้ป่วยที่มีความรอบรู้ด้านสุขภาพต่ำมีโอกาสควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้มากกว่าผู้ที่มีความรอบรู้ระดับสูง 6.52 เท่า (AOR = 3.52, 95% CI = 1.88–6.61, p < 0.001) นอกจากนี้ ผู้ที่มีรายได้ไม่เพียงพอ ผู้ที่เคยเข้าร่วมสุขศึกษาแบบกลุ่ม และผู้ที่มี BMI ≥ 25 kg/m² มีโอกาสควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้มากกว่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

สรุปผลการศึกษา: ความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 การพัฒนากิจกรรมสุขศึกษาที่มุ่งเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพเชิงทักษะ จึงควรได้รับการส่งเสริมในระบบบริการสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. (2564). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังของประเทศไทย ปี 2564. กระทรวงสาธารณสุข.

กรมควบคุมโรค. (2566). รายงานประจำปี 2566 กองโรคไม่ติดต่อ. กระทรวงสาธารณสุข. https://www.ddc.moph.go.th/uploads/files/4155620240314033823.pdf

กรมควบคุมโรค. (2569). คู่มือแนวทางการดำเนินงาน NCD Clinic Plus ปี 2569. กระทรวงสาธารณสุข. https://ddc.moph.go.th/dncd/journal_detail.php?publish=17678

กรมอนามัย. (2565). แนวทางการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง. กระทรวงสาธารณสุข.

กระทรวงสาธารณสุข, กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, กองสุขศึกษา, และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (2559). คู่มือประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปในการปฏิบัติตามหลัก 3 อ. 2 ส. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

ขวัญเมือง แก้วดำเกิง. (2561). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ: เข้าถึง เข้าใจ และการนำไปใช้ (พิมพ์ครั้งที่ 2). อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

จิราภรณ์ อริยสิทธิ์. (2563). ความรอบรู้ด้านสุขภาพกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารวิชาการแพทย์และสาธารณสุข เขตสุขภาพที่ 3.

ชะนวนทอง ธนสุกาญจน์, และนรีมาลย์ นีละไพจิตร. (2559). การสำรวจความรู้แจ้งแตกฉานด้านสุขภาพ (health literacy) ผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง. กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.

ฐาปกรณ์ พรประภาศักดิ์. (2568). ผลของโครงการโรคเบาหวานระยะสงบต่อระดับน้ำตาลในเลือดและดัชนีมวลกายในคนไข้เบาหวานชนิดที่ 2 ของโรงพยาบาลบ้านนาและโรงพยาบาลองครักษ์ จังหวัดนครนายก. ไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ, 20(2), 202–208.

ณัฐราช ยะราช. (2564). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมระดับน้ำตาลสะสมในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานในโรงพยาบาลจุน [การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองปริญญาสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยพะเยา]. https://updc.up.ac.th/bitstreams/50d68672-3b19-451c-875f-23b2f0394e1a/download

นวรัตน์ จันดาวงษ์. (2569). ประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคูตัน อำเภอกาบเชิง จังหวัดสุรินทร์. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 20(2), 596–609. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/278829

ยวิษฐา สุขวาสนะ, อรพินท์ สีขาว, และทวีศักดิ์ กสิผล. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคล ความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมการดูแลตนเองกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2. ราชาวดีสาร วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุรินทร์, 11(1), 52–65. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnsurin/article/view/246611

ศูนย์ข้อมูลโรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง, งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก. (2568). รายงานประจำปี 2568. โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. (2566). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 (พิมพ์ครั้งที่ 1). ศรีเมืองการพิมพ์.

Abu Hassan, H., Tohid, H., Mohd Amin, R., Long Bidin, M. B., & Muthupalaniappen, L. (2020). The effect of health literacy intervention on glycemic control among type 2 diabetes patients: A randomized controlled trial. Patient Education and Counseling, 103(8), 1595–1602. https://doi.org/10.1016/j.pec.2020.03.003

American Diabetes Association. (2024). Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl. 1), S1–S350. https://doi.org/10.2337/dc24-SINT

Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of educational objectives: Handbook I: Cognitive domain. David McKay.

Gomes, M. B., Rathmann, W., Charbonnel, B., Khunti, K., Kosiborod, M., Nicolucci, A., Pocock, S., Shestakova, M. V., Shimomura, I., Watada, H., & Chan, J. C. N. (2022). Socioeconomic factors associated with glycemic measurement and poor HbA1c control in people with type 2 diabetes: The global DISCOVER study. Frontiers in Endocrinology, 13, Article 831676. https://doi.org/10.3389/fendo.2022.831676

Hill-Briggs, F., Adler, N. E., Berkowitz, S. A., Chin, M. H., Gary-Webb, T. L., Navas-Acien, A., Thornton, P. L., & Haire-Joshu, D. (2021). Social determinants of health and diabetes: A scientific review. Diabetes Care, 44(1), 258–279. https://doi.org/10.2337/dci20-0053

Houle, J., Lauzier-Jobin, F., Beaulieu, M. D., Meunier, S., Coulombe, S., Côté, J., Lespérance, F., & Chiasson, J. L. (2016). Socioeconomic status and glycemic control in adult patients with type 2 diabetes: A mediation analysis. BMJ Open Diabetes Research & Care, 4(1), Article e000184. https://doi.org/10.1136/bmjdrc-2015-000184

International Diabetes Federation. (2021). IDF diabetes atlas (10th ed.). https://diabetesatlas.org

International Diabetes Federation. (2025). IDF diabetes atlas (11th ed.). https://diabetesatlas.org

Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050

Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., & Brand, H. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12, Article 80. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80

Tanasugarn, C., & Neelapaichit, N. (2015). Development of health literacy measuring instruments for diabetes and hypertension patients. Division of Health Education, Department of Health Service Support, Ministry of Public Health.

World Health Organization. (2021). Health promotion glossary of terms 2021. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240038349

World Health Organization. (2022). Integrated care for chronic conditions. World Health Organization.

World Health Organization. (2023). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes