การพัฒนารูปแบบการลดปัญหาฆ่าตัวตายด้วยวัคซีนใจในชุมชน พื้นที่อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

บทนำ: การฆ่าตัวตายเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มเปราะบางที่ได้รับผลกระทบจากปัจจัยด้านสุขภาพกาย สุขภาพจิต ครอบครัว และเศรษฐกิจ การพัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนจึงมีความสำคัญต่อการลดปัจจัยเสี่ยงและเสริมสร้างความเข้มแข็งทางใจของประชาชน

วัตถุประสงค์: เพื่อ 1) ศึกษาสาเหตุการฆ่าตัวตายและประเมินสุขภาพจิตในกลุ่มเปราะบาง อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน 2) พัฒนาและดำเนินกิจกรรมวัคซีนใจในชุมชนเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย และ 3) ประเมินประสิทธิผลของกิจกรรมวัคซีนใจในชุมชน

วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) ดำเนินการร่วมกับภาคีเครือข่ายจำนวน 46 ราย และศึกษากลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 ราย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษา: พบว่า ในช่วงปี พ.ศ. 2567–2568 อำเภอเวียงสามีผู้เสียชีวิตจากการฆ่าตัวตายสำเร็จ 19 ราย ส่วนใหญ่เป็นเพศชายวัยทำงาน วิธีการฆ่าตัวตายที่พบบ่อยที่สุดคือการแขวนคอ ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ โรคทางกาย โรคทางจิตเวช การติดสุราหรือสารเสพติด ขณะที่ปัจจัยกระตุ้นสำคัญ ได้แก่ ปัญหาครอบครัว ความทุกข์ทรมานจากการเจ็บป่วย และปัญหาเศรษฐกิจ รูปแบบวัคซีนใจในชุมชนที่พัฒนาขึ้นประยุกต์ใช้หลักการสัมภาษณ์เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจ (Motivational Interviewing: MI) ร่วมกับกระบวนการดูแล 7 ขั้นตอน ครอบคลุมการคัดกรองกลุ่มเสี่ยง การพัฒนาทักษะการเผชิญปัญหา การสร้างเครือข่ายสนับสนุน การเชื่อมโยงบริการ และการติดตามประเมินผล หลังดำเนินกิจกรรมพบว่าอัตราการพยายามฆ่าตัวตายในพื้นที่ลดลง และผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีความพึงพอใจต่อกิจกรรมอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.89 ± 0.72)

สรุปผลการศึกษา: รูปแบบวัคซีนใจในชุมชนที่พัฒนาขึ้นจากกระบวนการมีส่วนร่วมและการประยุกต์ใช้หลักการสัมภาษณ์เพื่อเสริมสร้างแรงจูงใจ ช่วยเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนในการดูแลกลุ่มเปราะบาง ลดปัจจัยเสี่ยง และมีแนวโน้มช่วยลดการพยายามฆ่าตัวตายในพื้นที่ จึงควรสนับสนุนการขยายผลสู่พื้นที่อื่นที่มีบริบทใกล้เคียง