ผลของโปรแกรมการสร้างการรับรู้ต่อการป้องกันการติดเชื้อวัณโรคของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2  โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา

วาสนา  ชินกาญจนโรจน์

ผู้แต่ง

วาสนา ชินกาญจนโรจน์ โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง อำเภอตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา

คำสำคัญ:

การสร้างการรับรู้, , วัณโรค, , เบาหวานชนิดที่ 2, , แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ, , พฤติกรรมการป้องกัน

บทคัดย่อ

บทนํา: วัณโรคยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และเกิดผลลัพธ์ทางสุขภาพที่ไม่พึงประสงค์สูง การส่งเสริมการรับรู้และพฤติกรรมการป้องกันจึงมีความสำคัญในการลดความเสี่ยงดังกล่าว

วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการสร้างการรับรู้เพื่อป้องกันการติดเชื้อวัณโรค
โดยเปรียบเทียบความรู้ การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรม

วิธีการศึกษา: การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลัง ดำเนินการในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 39 คน โปรแกรมการสร้างการรับรู้ต่อการป้องกันการติดเชื้อวัณโรคของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 พัฒนาขึ้นตามแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติ paired samples t-test

ผลการศึกษา: พบว่า ภายหลังการเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรู้เกี่ยวกับวัณโรค
การรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) โดยคะแนนเฉลี่ยความรู้เกี่ยวกับวัณโรคเพิ่มขึ้นจาก 5.01 ± 1.82 เป็น 9.32 ± 0.78 คะแนน (Mean Difference = 4.31) ซึ่งเป็นตัวแปรที่มีการเปลี่ยนแปลงมากที่สุด สำหรับการรับรู้ตามแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ พบว่า การรับรู้โอกาสเสี่ยงต่อการเกิดวัณโรคมีการเพิ่มขึ้นมากที่สุด (Mean Difference = 0.71) รองลงมา ได้แก่ การรับรู้ความรุนแรงของวัณโรค (Mean Difference = 0.66) และการรับรู้ประโยชน์ในการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันวัณโรค (Mean Difference = 0.64) ขณะที่พฤติกรรมการป้องกันวัณโรคมีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 2.14 ± 0.45 เป็น 2.84 ± 0.30 คะแนน (Mean Difference = 0.70)

สรุปผลการศึกษา: โปรแกรมการสร้างการรับรู้สามารถเพิ่มความรู้ การรับรู้ และพฤติกรรมการป้องกันวัณโรค
ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อส่งเสริมการป้องกันวัณโรคในกลุ่มเสี่ยงได้

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค. (2566). แนวทางการดำเนินงานควบคุมวัณโรคแห่งชาติ. กระทรวงสาธารณสุข.

กรมอนามัย. (2565). แนวทางการป้องกันวัณโรค. กระทรวงสาธารณสุข.

คาวีน่า ปฏิมิน, วิญญ์ทัญญู บุญทัน, และ กมลทิพย์ ขลังธรรมเนียม. (2568). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้อวัณโรคปอดของผู้ต้องขังชายเรือนจำจังหวัดแห่งหนึ่งในภาคใต้. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 52(1), 1–15. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/270790

ณัฐกานต์ เพ็ชรสุข. (2564). การดูแลผู้ป่วยวัณโรคร่วมกับเบาหวาน. วารสารพยาบาลศาสตร์, 39(3), 45–57.

นพวรรณ สิริธนารัตนกุล, ธนสาร โพธิ์สิทธิพิเชษฐ์, และ ธวัชชัย ลีศรี. (2566). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับวัณโรคปอดในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 17(1), 110–122. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/261809

นัสเราะห์ ยูหนุ, พรนภา หอมสินธุ์, และ วรรณรัตน์ ลาวัง. (2567). ผลของโปรแกรมแบบแผนความเชื่อสุขภาพต่อพฤติกรรมในการป้องกันวัณโรคของผู้ต้องขังชาย. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 51(1), 158–171. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/267517

โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง. (2567). รายงานสถิติงานวัณโรค ประจำปีงบประมาณ 2566. โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง.

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2566). แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.

Ahmed, S., Rahman, M. M., Islam, M. R., & Hasan, M. N. (2022). Perceived benefits and tuberculosis prevention practices. Healthcare, 10(6), Article 1123. https://doi.org/10.3390/healthcare10061123

Alfian, S. D., Nurhayati, I., Destiani, D. P., Abdulah, R., & Suwantika, A. A. (2022). Effectiveness of health education based on the Health Belief Model in tuberculosis prevention among diabetic patients. BMC Public Health, 22, Article 1234.

Becker, M. H. (Ed.). (1974). The Health Belief Model and personal health behavior. Charles B. Slack. https://doi.org/10.1177/109019817400200407

Best, J. W., & Kahn, J. V. (2006). Research in education (10th ed.). Pearson Education.

Bloom, B. S. (Ed.). (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. David McKay.

Champion, V. L., & Skinner, C. S. (2021). The Health Belief Model. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior: Theory, research, and practice (5th ed., pp. 75–94). Jossey-Bass.

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Franco, J. V. A., Bongaerts, B., Metzendorf, M. I., Risso, A., Guo, Y., Peña Silva, L., Boeckmann, M., Schlesinger, S., Damen, J. A. A. G., Richter, B., Baddeley, A., Bastard, M., Carlqvist, A., Garcia-Casal, M. N., Hemmingsen, B., Mavhunga, F., Manne-Goehler, J., & Viney, K. (2024). Diabetes as a risk factor for tuberculosis disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2024(10), Article CD016013. https://doi.org/10.1002/14651858.CD016013.pub2

Garcia, R., Martinez, L., Lopez, M., & Rodriguez, J. (2022). Health education interventions and tuberculosis preventive behaviors. Public Health Nursing, 39(5), 1023–1032. https://doi.org/10.1111/phn.13063

Khamai, N., Seangpraw, K., & Ong-Artborirak, P. (2024). Using the Health Belief Model to predict tuberculosis preventive behaviors among tuberculosis patients’ household contacts during the COVID-19 pandemic in the border areas of Northern Thailand. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 57(3), 223–233. https://doi.org/10.3961/jpmph.23.453

Nguyen, T. T., Pham, T. H., Nguyen, H. T., Tran, T. M., & Le, X. T. (2021). Health Belief Model-based intervention to improve tuberculosis prevention behaviors. Patient Education and Counseling, 104(9), 2152–2159. https://doi.org/10.1016/j.pec.2021.02.031

World Health Organization. (2023). Global tuberculosis report 2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789240083851

World Health Organization. (2024). Global tuberculosis report 2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240101531

World Health Organization. (2025). WHO operational handbook on tuberculosis: Module 6: Tuberculosis and comorbidities (3rd ed.). https://www.who.int/publications/i/item/9789240103276

World Health Organization. (2026). Tuberculosis. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis

Yoo, J. E., Kim, D., Han, K., Rhee, S. Y., Shin, D. W., & Lee, H. (2021). Diabetes status and association with risk of tuberculosis among Korean adults. JAMA Network Open, 4(9), Article e2126099. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.26099