ผลของโปรแกรมการสร้างการรับรู้ต่อการป้องกันการติดเชื้อวัณโรคของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2  โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา

Vassana Chinkanjanaroj

Authors

Vassana Chinkanjanaroj Takua Thung Hospital, Takua Thung District, Phang Nga Province

Keywords:

Perception-based intervention, , Tuberculosis, , Type 2 diabetes mellitus, , Health Belief Model, , Preventive behavior

Abstract

Background: Tuberculosis (TB) remains a major public health problem, particularly among patients with type 2 diabetes mellitus (T2DM), who are at increased risk of infection and adverse health outcomes. Enhancing health perceptions and preventive behaviors is therefore essential to reduce such risks.

Objective: To develop and evaluate the effectiveness of a perception-based intervention program for tuberculosis prevention by comparing knowledge, health beliefs based on the Health Belief Model (HBM), and preventive behaviors among patients with type 2 diabetes mellitus before and after participation in the program.

Methods: A quasi-experimental study with a one-group pretest–posttest design was conducted among 39 patients with type 2 diabetes mellitus. The perception-based intervention program was developed based on the Health Belief Model. Data were collected using validated questionnaires. Descriptive statistics and paired samples t-test were used for data analysis.

Results: Following participation in the program, the participants demonstrated significantly higher mean scores in tuberculosis (TB) knowledge, Health Belief Model (HBM)-based perceptions, and TB preventive behaviors compared to the pre-intervention baseline (all p < .001). Notably, TB-related knowledge exhibited the most pronounced improvement, with the mean score escalating from 5.01 ± 1.82 at baseline to 9.32 ± 0.78 post-intervention (Mean Difference [MD] = 4.31). Regarding HBM constructs, perceived susceptibility to TB showed the largest gain (MD = 0.71), followed by perceived severity (MD = 0.66) and perceived benefits of preventive practices (MD = 0.64). Furthermore, TB preventive behaviors improved significantly, with the mean score rising from 2.14 ± 0.45 to 2.84 ± 0.30 (MD = 0.70).

Conclusion: The perception-building program proved highly effective in enhancing knowledge, perception, and preventive behaviors regarding tuberculosis among type 2 diabetic patients. It serves as a viable intervention for promoting tuberculosis prevention among at-risk populations.

References

กรมควบคุมโรค. (2566). แนวทางการดำเนินงานควบคุมวัณโรคแห่งชาติ. กระทรวงสาธารณสุข.

กรมอนามัย. (2565). แนวทางการป้องกันวัณโรค. กระทรวงสาธารณสุข.

คาวีน่า ปฏิมิน, วิญญ์ทัญญู บุญทัน, และ กมลทิพย์ ขลังธรรมเนียม. (2568). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันการติดเชื้อวัณโรคปอดของผู้ต้องขังชายเรือนจำจังหวัดแห่งหนึ่งในภาคใต้. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 52(1), 1–15. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/270790

ณัฐกานต์ เพ็ชรสุข. (2564). การดูแลผู้ป่วยวัณโรคร่วมกับเบาหวาน. วารสารพยาบาลศาสตร์, 39(3), 45–57.

นพวรรณ สิริธนารัตนกุล, ธนสาร โพธิ์สิทธิพิเชษฐ์, และ ธวัชชัย ลีศรี. (2566). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับวัณโรคปอดในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 17(1), 110–122. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/261809

นัสเราะห์ ยูหนุ, พรนภา หอมสินธุ์, และ วรรณรัตน์ ลาวัง. (2567). ผลของโปรแกรมแบบแผนความเชื่อสุขภาพต่อพฤติกรรมในการป้องกันวัณโรคของผู้ต้องขังชาย. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 51(1), 158–171. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/267517

โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง. (2567). รายงานสถิติงานวัณโรค ประจำปีงบประมาณ 2566. โรงพยาบาลตะกั่วทุ่ง.

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2566). แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง. สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.

Ahmed, S., Rahman, M. M., Islam, M. R., & Hasan, M. N. (2022). Perceived benefits and tuberculosis prevention practices. Healthcare, 10(6), Article 1123. https://doi.org/10.3390/healthcare10061123

Alfian, S. D., Nurhayati, I., Destiani, D. P., Abdulah, R., & Suwantika, A. A. (2022). Effectiveness of health education based on the Health Belief Model in tuberculosis prevention among diabetic patients. BMC Public Health, 22, Article 1234.

Becker, M. H. (Ed.). (1974). The Health Belief Model and personal health behavior. Charles B. Slack. https://doi.org/10.1177/109019817400200407

Best, J. W., & Kahn, J. V. (2006). Research in education (10th ed.). Pearson Education.

Bloom, B. S. (Ed.). (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. David McKay.

Champion, V. L., & Skinner, C. S. (2021). The Health Belief Model. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior: Theory, research, and practice (5th ed., pp. 75–94). Jossey-Bass.

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Franco, J. V. A., Bongaerts, B., Metzendorf, M. I., Risso, A., Guo, Y., Peña Silva, L., Boeckmann, M., Schlesinger, S., Damen, J. A. A. G., Richter, B., Baddeley, A., Bastard, M., Carlqvist, A., Garcia-Casal, M. N., Hemmingsen, B., Mavhunga, F., Manne-Goehler, J., & Viney, K. (2024). Diabetes as a risk factor for tuberculosis disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2024(10), Article CD016013. https://doi.org/10.1002/14651858.CD016013.pub2

Garcia, R., Martinez, L., Lopez, M., & Rodriguez, J. (2022). Health education interventions and tuberculosis preventive behaviors. Public Health Nursing, 39(5), 1023–1032. https://doi.org/10.1111/phn.13063

Khamai, N., Seangpraw, K., & Ong-Artborirak, P. (2024). Using the Health Belief Model to predict tuberculosis preventive behaviors among tuberculosis patients’ household contacts during the COVID-19 pandemic in the border areas of Northern Thailand. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 57(3), 223–233. https://doi.org/10.3961/jpmph.23.453

Nguyen, T. T., Pham, T. H., Nguyen, H. T., Tran, T. M., & Le, X. T. (2021). Health Belief Model-based intervention to improve tuberculosis prevention behaviors. Patient Education and Counseling, 104(9), 2152–2159. https://doi.org/10.1016/j.pec.2021.02.031

World Health Organization. (2023). Global tuberculosis report 2023. https://www.who.int/publications/i/item/9789240083851

World Health Organization. (2024). Global tuberculosis report 2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240101531

World Health Organization. (2025). WHO operational handbook on tuberculosis: Module 6: Tuberculosis and comorbidities (3rd ed.). https://www.who.int/publications/i/item/9789240103276

World Health Organization. (2026). Tuberculosis. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tuberculosis

Yoo, J. E., Kim, D., Han, K., Rhee, S. Y., Shin, D. W., & Lee, H. (2021). Diabetes status and association with risk of tuberculosis among Korean adults. JAMA Network Open, 4(9), Article e2126099. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2021.26099