การพัฒนารูปแบบการให้บริการสาธารณสุขทางไกล (Telemedicine) เพื่อการเข้าถึงบริการในกลุ่มเด็กพิเศษ แบบบูรณาการอย่างมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพและชุมชนอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

บทนำ: เด็กพิเศษในพื้นที่ห่างไกลยังประสบข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการสุขภาพเฉพาะทางจากปัญหาด้านภูมิศาสตร์ บุคลากร และทรัพยากร การประยุกต์ใช้ระบบการแพทย์ทางไกล (Telemedicine) ร่วมกับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพและชุมชนจึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดความเหลื่อมล้ำและเพิ่มโอกาสการเข้าถึงบริการที่มีคุณภาพ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์การใช้บริการ Telemedicine ของเด็กพิเศษ พัฒนารูปแบบการให้บริการสาธารณสุขทางไกลแบบบูรณาการ และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้นในอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน

วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงพัฒนา (Research and Development) ร่วมกับการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยเด็กพิเศษและผู้ปกครอง 100 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 20 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษา: จำนวนผู้รับบริการ Telemedicine มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น โดยโรคที่พบมากที่สุด ได้แก่ สมาธิสั้น (ADHD) รองลงมาคือโรคซึมเศร้าและออทิสติก รูปแบบที่พัฒนาขึ้นเป็นระบบบริการแบบบูรณาการเชื่อมโยงโรงพยาบาล หน่วยบริการปฐมภูมิ สถานศึกษา ครอบครัว ชุมชน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผ่าน 6 กระบวนการสำคัญ ได้แก่ การกำหนดนโยบายร่วม การสร้างเครือข่าย การพัฒนาระบบเทคโนโลยี การดูแลแบบสหวิชาชีพ การพัฒนาศักยภาพบุคลากรและชุมชน และการติดตามประเมินผลอย่างต่อเนื่อง ผลการประเมินประสิทธิผลโดยรวมอยู่ในระดับมาก (Mean = 4.36, S.D. = 0.56)

สรุปและอภิปรายผล: รูปแบบ Telemedicine ที่พัฒนาขึ้นสามารถเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพของเด็กพิเศษ ลดข้อจำกัดด้านระยะทางและค่าใช้จ่ายในการเดินทาง ส่งเสริมความร่วมมือของเครือข่ายสุขภาพและชุมชน และสนับสนุนการดูแลเด็กพิเศษอย่างต่อเนื่อง เหมาะสมต่อการขยายผลในพื้นที่ชนบทและพื้นที่ห่างไกลที่มีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการสุขภาพ